Jujur cakap saya tulis dalam website ni pun guna bantuan ai. Bunyi macam main ngelat, tapi kalau kita dah train ai untuk tulis mengikut gaya penulisan kita, ai pun tahu style kita macam mana.
Anda cuma perlu bagi idea, isi pemula, kemudian tengok jauh mana boleh pergi. Next step kena baca semula, perbetulkan dan semak fakta.
Masalahnya kita selalu dengar orang cakap, “AI jimatkan banyak masa.”
Memang betul. Dalam beberapa saat sahaja, AI boleh menulis e-mel, merumuskan artikel, memberi idea, menyediakan jadual, malah menghasilkan kod komputer. Tugas yang dahulu mengambil masa setengah jam kini siap dalam beberapa minit.
Tapi selepas AI memberikan jawapan, kerja sebenar otak anda baru sahaja bermula!
Betulkah maklumat ini? Ada fakta yang tertinggal? Jawapan ini sesuai dengan apa yang saya mahu sampaikan? Boleh percaya atau tak?
Jadi kerjanya tidak hilang. Ia cuma berpindah daripada menghasilkan idea kepada menilai sama ada idea itu boleh dipercayai.
Dan proses menilai ini saya rasa jauh lebih meletihkan daripada yang ramai sangka.
“AI mungkin lah mengurangkan masa untuk menghasilkan sesuatu, tapi ia tak semestinya dapat mengurangkan beban otak berfikir.“
Daripada menulis kepada menjadi penyelia
Dalam psikologi kognitif, terdapat konsep yang dipanggil cognitive load, iaitu jumlah beban mental yang sedang ditanggung oleh memori kerja (working memory) ketika kita memproses maklumat.
Memori kerja mempunyai kapasiti yang sangat terhad. AI memang membantu mengurangkan beban di mana kita tidak lagi perlu bermula daripada halaman kosong. AI memberikan draf pertama, senarai idea atau rangka awal.
Namun selepas itu, otak perlu melakukan kerja yang berbeza.
Adakah fakta ini tepat? Bahagian mana patut dibuang? Ayat ini benar-benar menggambarkan pemikiran saya atau sekadar bunyi saja bijak?
Semua proses ini menggunakan fungsi eksekutif (executive function) di bahagian hadapan otak. Fungsi inilah yang mengawal perhatian, mengesan kesilapan, membandingkan maklumat baharu dengan pengetahuan sedia ada dan membuat keputusan.
Maksudnya, AI mungkin lebih laju berfikir daripada kita, tetapi otak manusia masih perlu menjadi penyelia yang sentiasa berjaga.
“Semakin pantas AI menghasilkan jawapan, semakin banyak perkara yang perlu diselidik oleh otak anda. Kalau tak nanti ayat anda orang baca asyik bunyi… bukan…tapi.. bukan.. tapi.. “
Kadang bila tulis konten untuk media sosial, saya rasa lebih mudah bila kosong. Cuma perlu juga guna AI sebab nak pastikan fakta terbaik (Saya biasa guna 2,3 ai terus. ChatGPT, Claude, Gemini)
Bayangkan AI menghasilkan 20 cadangan tajuk artikel dalam masa 10 saat. AI selesai bekerja. Tetapi anda masih perlu membaca kesemuanya.
Membandingkan satu demi satu. Memilih yang terbaik. Mengubah suai. Memadam. Menilai semula. (Macam saya tengah buat sekarang ni, ada kalanya delete terus ayat dan tulis semula)
Fenomena ini menyebabkan ramai pengguna AI berkata mereka lebih produktif tetapi pada masa yang sama berasa letih tanpa tahu sebabnya.
Hakikatnya, tugas yang nampak di luar semakin kecil, tetapi tugas yang berlaku di dalam kepala semakin besar.
“Tapi untuk orang yang jenis endah tak endah, buat kerja janji siap, memang rasa tak ada masalah untuk ini”
Dalam neurosains, setiap perkara kecil tetap menggunakan tenaga mental. Walaupun perkara itu kelihatan remeh, ratusan perkara mikro sepanjang hari boleh menyebabkan decision fatigue, iaitu keletihan akibat terlalu banyak berfikir.
Bahaya jawapan yang terlalu meyakinkan
Ada satu lagi cabaran yang lebih halus. Jawapan AI selalunya sangat kemas. Tatabahasa cantik. Ayat tersusun. Nada penuh keyakinan.
Masalahnya, sesuatu yang kedengaran yakin tidak semestinya benar.
Dalam bidang interaksi manusia dengan teknologi, fenomena ini dikenali sebagai automation bias.
Apabila sistem automatik kelihatan begitu profesional, manusia cenderung mempercayainya tanpa menyemak dengan teliti.
Kajian yang diterbitkan dalam jurnal Nature pada tahun 2024 turut memberi amaran bahawa AI boleh menghasilkan “illusion of understanding”, iaitu ilusi seolah-olah sesuatu itu telah difahami dengan mendalam hanya kerana penerangannya sangat lancar dan meyakinkan.
Hakikatnya, AI masih boleh menghasilkan fakta yang salah atau mencipta maklumat yang langsung tidak wujud. Dalam dunia AI, keadaan ini dikenali sebagai hallucination.
Sebab itu kemahiran paling penting pada masa depan mungkin bukan lagi sekadar belajar menulis prompt yang baik.
Sebaliknya, belajar menilai jawapan AI dengan fikiran yang masih kritikal.
“Bahaya AI bukan apabila ia tidak tahu. Bahayanya ialah apabila ia kedengaran sangat yakin walaupun sebenarnya salah.” (Nampak tu, sikit-sikit nak guna ‘bukan’)
AI bukan musuh. Ia juga bukan penyelamat. Ia hanyalah alat yang mengagihkan semula kerja otak. (Ada orang tak suka sebab memusnahkan alam, tapi perlumbaan teknologi pesat, data centre di masa hadapan mungkin tidak lagi berada di bumi, ada yang dah mula hantar ke angkasa.)
Dahulu kita menghabiskan tenaga untuk menghasilkan sesuatu daripada kosong.
Hari ini kita menghabiskan tenaga untuk menyemak, menapis dan membuat keputusan terhadap apa yang AI hasilkan.
Kalau dulu soalan kita ialah, “Bagaimana hendak menghasilkan jawapan?” Kini soalannya ialah, “Bagaimana hendak memastikan jawapan ini benar?”
Itulah kemahiran kognitif yang akan semakin bernilai pada masa hadapan.
Kerana akhirnya manusia yang mampu menentukan sama ada jawapan itu benar-benar patut dipercayai.
